آداب و رسوم عزاداری محرم در گوشه گوشه ایران

آداب و رسوم محرم

عزاداری برای امام حسین (ع) و یارانشان با جان و دل ایرانی ها آمیخته است. هر کدام از شهرهای مختلف ایران مراسم عزاداری مخصوص به خود را دارند. این آداب و رسوم عزاداری با فرهنگ مردم آن منطقه آمیخته شده است. یکسری از این مراسم عزاداری همچون برپایی تعزیه، علم گردانی، زنجیرزنی و … تقریبا در تمامی شهرها برپا می شود؛ و بعضی از مراسم ها خاص یک شهر و خطه از کشور ماست. در این مطلب سعی داریم به مراسم مشهور در شهرهای مختلف بپردازیم.

نخل گردانی در یزد

یزد به حسینه ایران مشهور است. جز منحصر به فرد ترین مراسم های عزاداری را در این شهر مذهبی شاهد هستیم. نخل گردانی، جغجغه زنی، کتل بستن، دسته سقا و … از جمله مراسم های برگزار شده در شهر یزد است.
مردم یزد از چند روز قبل از محرم با نصب پرچم ها و بیرق ها به پیشواز ماه محرم می روند.

آداب و رسوم محرم یزد
نخل در فرهنگ مردم یزد همان تابوت و نمادی از جنازه مطهر امام حسین (ع) است که مردم با چرخش آن دور حسینیه‌ها به تشییع می‌پردازند. این نخل معمولا از جنس چوب است و حمل این تابوت در بین مراسم‌های مختلف محرم از کارهای اصلی و اساسی به شمار می‌رود.
‎‎‎‎سنگ زنی یا به گویش محلی جغجغه ‏‏زنی با ریتم و اشعاری خاص در شب‏‏‏‌های ماه محرم در برخی از حسینیه‏‏‌ها بعد از مراسم نوحه‏‌خوانی و زنجیرزنی اجرا می‌‏شود. در این مراسم گروهی یک نفر نوحه سرایی می کند  و بقیه دو قطعه سنگ یا چوب مخصوص آماده شده را که در دو دست دارند، در یک فضای معنوی و هماهنگ  به هم می‌زنند. هدف از این کار زنده کردن یاد و خاطره امام حسین (ع) در ذهن مردم است.

طشت گذاری آذری ها

محرم و صفر در شهرهای آذری زبان مثل تبریز و اردبیل برپا می‌شود. جدا از دسته‌های عزاداری معروف به شاخسی، واخسی که در شب‌های نزدیک محرم در مساجد و حسینیه‌ها تشکیل می‌شود و مردم در صف‌های طولانی به کوچه و خیابان می‌روند و فریاد شاخسی، واخسی یا شاه حسین، وای حسین سرمی‌دهند.
مردم این خطه رسم معروف دیگری به اسم «طشت‌گذاری» هم دارند. رسمی که به دوره صفویه برمی‌گردد و هرچند در ابتدا فقط در اردبیل برگزار می‌شد، اما این روزها به رسمی تبدیل شده که در شهرهای آذربایجان غربی و شرقی، آستارا، تالش، مازندران و حتی ورامین هم برپا می‌شود.
این مراسم مردمان ابتدا در محلات مختلف عزاداری می‌کنند و سپس ریش سفیدان هر محله، طشت‌های برنزی یا مسی را روی دوش می‌گذارند و وارد مساجد می‌شوند. مردم در داخل مسجد با ورود آنها بلند می‌شوند و جلویشان با فریاد الدخیل یا ابوالفضل سینه می‌زنند، تشت‌ها در جایگاه مخصوص قرار می‌گیرد و یا قبلا در چشمه پر آب شده یا از آب کوزه پر می‌شود و از آب آنها برای تبرک به حاضران می‌دهند.

طشت گذاری مردم آذربایجان

 آداب و رسوم عزاداری اهالی لرستان

مردمان لر هر زمان عزیزی را از دست می دهند وابستگان در سوگش شانه‌هایشان را گل می مالند. رسمی که به روزهای محرم و صفر هم گره خورده است. به این ترتیب که یک روز قبل از محرم خاک پاک و بی‌غل و غش آماده می‌شود. آن را الک می‌کنند و جلوی تکایا روی زمین می‌ریزند، بعد با آجر دور خاک دایره‌ای درست می‌کنند و نیمه‌های‌های شب عاشورا داخلش آب و گلاب می‌ریزند. مردها تمام سر و بدنشان را گل مالی میکنند و زن‌ها آن را به لباس و چادرشان می‌مالند و تا ظهر عاشورا این رسم ادامه پیدا می‌کند. این رسم بین خرم آبادی ها، کرمانشاهی ها، ایلامی ها و حتی بین لرهای پایتخت پابرجاست.

گل مالی مردم لرستان

 آداب و رسوم عزاداری سقایی همدانی ها

یکی از کهن‌ترین رسوم عزاداری در ایران که هنوز هم در تاسوعا و عاشورای حسینی پابرجاست. در این آیین مردان سیاهپوش و جام به دست در خیابان ها با لباس های گل آلود عزاداری می‌کنند. سقایان در روز عاشورا کاسه‌ها و کشکول‌هایی که نماد مشک است را پر از سیب‌های سرخی می کنند که نذر کسانی است که به مرادشان رسیده و نذرشان پذیرفته شده است.
از دیگر رسوم سقاها در شب قبل تاسوعا این است که به نیت حضرت عباس (ع) نان و ماست خیرات می‌دهند و صبح عاشورا به نیت حضرت علی اصغر (ع) شیر گرم پخش می‌کنند.

سنج و دمامه زنی اهالی جنوب

سنج، دمام وبوق هر سه از سازهای تشکیل دهنده همنوازی در آیین عزاداری ایام محرم در خوزستان است که سابقه آن به بیش از ۱۰۰ سال می رسد.
در آبادان مجموع نوازندگان دمام و سنج بین پنج، هفت و گاهی ‪بیشتر هستند، بطوریکه یک نفر بعنوان «اشکون» در جلو صف دمام زنان قرار می گیرد و سایر نفرات در طرفین او می ایستند. در پایین صف دمام زنان، یک سنج زن قرار دارد و سایر سنج زنان در لابلای دمام زنان جای می گیرند و براساس نت مشخص، نوای سنج و دمام را می نوازند.

دمامه زنی اهالی جنوب

زنجیرزنی در سیستان و بلوچستان

نوحه‌خوانی، سینه‌زنی، زنجیرزنی، برگزاری زیارت عاشورا، تعزیه‌خوانی ازجمله آیین‌های معمول مردم سیستان در ایام محرم به شمار می‌رود.
پخت حلیم و شعله زرد، امتناع مردم سیستان از پخت غذا در سه روز قبل از واقعه عاشورا، پشت‌بام رفتن ریش‌سفیدان و تلاوت قرآن و ذکر دعا برای اعلام رسیدن ماه محرم و برگزاری مجالس روضه و عزاداری در منازل ازجمله آداب خاص مردم سیستان در ماه محرم و ۱۸ روز پس‌ازآن است.
در بلوچستان مردم اهل تسنن با آغاز ماه محرم خود را در سوگ سرور و سالار شهیدان سهیم دانسته و با اجرای برنامه‌های وعظ و سخنرانی در محافل مذهبی به استقبال از این ماه می‌روند.

 آداب و رسوم عزاداری زنجانی‌ها در ماه محرم

شهر زنجان به پایتخت مراسم عزاداری در محرم تبدیل‌شده است. آوازه حسینیه اعظم زنجانی‌ها و زینبیه اعظم زنجانی‌ها در سراسر ایران پیچیده است و عاشقان امام سوم شیعیان در روزهای تاسوعا و عاشورا خودشان را به این شهر می‌رسانند تا از نزدیک شاهد اجرای مراسم عزاداری باشند یا در آن شرکت کنند.
در این حسینیه از اول محرم تا سیزدهم آن مراسم عزاداری برپا می‌شود و در روز عاشورا و تاسوعا نزدیک به ۲۰۰ هزار نفر در این مراسم شرکت می‌کنند که در نوع خود یکی از باشکوه‌ترین مراسم‌های عزاداری ایران و شیعیان جهان است.
یکی دیگر از اتفاق‌های مهم در این حسینیه قربانی گوسفندان است که بعد از عید قربان در مناسک حج بیشترین تعداد قربانی در این محل انجام می‌گیرد. نزدیک به دوازده هزار رأس گوسفند و چند صد رأس گاو، گوساله و شتر در این روزها قربانی می‌شوند.

حسینیه اعظم زنجان

آیین تعزیه‌خوانی اصفهان

آیین‌های بسیار متنوعی در ایام سوگواری محرم در اصفهان برگزار می‌شود؛ که همگی شکوه خاص خود رادارند؛ اما مهم‌ترین این مراسم که سبب شده تا افراد زیادی را در این ایام به اصفهان بکشاند، مراسم تعزیه‌خوانی است.
تعزیه قالبی‌ست نمایشی که وقایع قیام امام حسین (ع) را به نمایش درمی‌آورد. برخی از تعزیه‌های اصفهان به ثبت ملی نیز رسیده‌اند. این تعزیه‌ها اغلب در ردیف‌های آوازهای ماهور، چهارگاه و شور بغداد اجرا می‌شود.
فرهنگ تعزیه‌خوانی، نوعی از عزاداری محسوب می‌شود که در شهرهای مختلف ایران برگزار می‌شود، اما در اصفهان به بخشی از رسوم محرم تبدیل‌شده که نسل به نسل در شهرهای مختلف اصفهان حفظ‌شده است.

 

 

 

دیدگاهتان را بنویسید